(1921, Nyu-York, ABŞ – 2017, Palo-Alto, ABŞ)
Əsərləri: “İdarəetmə nəzəriyyəsinin iqtisadi artıma tətbiqi” (1974), “Resursların bölüşdürülməsi mexanizmi kimi bazarın imkanları və məhdudiyyətləri” (1993), “Psixologiya və iqtisadiyyatda risk qavrayışı” (1994), “İnformasiya və iqtisadi davranış” (1995), “Bazar iqtisadiyyatına keçid: temp və imkanlar” (1995), “İqtisadi transformasiya: tempi və miqyası” (1996), “Qiymətlərin tənzimlənməsi nəzəriyyəsi” (1999), “Natamam bilik və iqtisadi təhlil” (2000), “Kollektiv seçim və fərdi dəyərlər”(2004).
Kennet Errou XX əsrin məşhur amerikalı iqtisadçılarından olmuşdur. O, neoklassik hərəkatın aparıcı nəzəriyyəçilərindən biri kimi tanınırdı. Alim rifah, iqtisadi artım, bazarla dövlət arasında əlaqə və resursların idarə edilməsi nəzəriyyələrinin inkişafına mühüm töhfələr vermişdir.
Kennet müasir mikroiqtisadiyyatda ümumi tarazlıq nəzəriyyəsinin ən mühüm modellərindən olan Errou-Debre modelinin müəlliflərindəndir. Mükəmməl rəqabət şəraitində ümumi tarazlığın rəsmiləşdirilmiş statik iqtisadi modelinə iqtisadi əmtəələri sərbəst şəkildə mübadilə edə bilən fərdi istehlakçılar və gəlirləri fərdlər arasında bölüşdürülən iqtisadi əmtəə istehsal edən firmalar daxildir. Hər bir şəxs firmaların gəlirində müəyyən paya malikdir. Burada mallar üçün bütün bazarlar mövcuddur və bütün bazarlar əlaqəlidir, yəni hər hansı bir mal sərbəst şəkildə istənilən digər malla dəyişdirilə bilər. Təsərrüfat subyekti malların qiymətlərinə təsir edə bilmir, onun malların qiymətləri və xüsusiyyətləri ilə bağlı tam məlumatı vardır. Belə bazarlarda mükəmməl rəqabət hökm sürür. Bu model bazar iqtisadiyyatında həmişə iqtisadi (statik) tarazlığın olduğunu bildirir və resursların optimal bölgüsünü izah edir.
İqtisadçının adı ilə bağlı olan digər model Errou-Romer modeli adlanır. Bu, fəaliyyət prosesində işçilərin hazırlanmasının nəticəsi olan texniki tərəqqiyə əsaslanan davamlı iqtisadi artımı göstərən iqtisadi artımın endogen modelidir. Mahiyyəti isə odur ki, iqtisadi artımın mənbəyi təkcə xarici texnoloji irəliləyiş deyil, həm də daxili (endogen) investisiyalar, bilik, infrastruktur və insan kapitalına sərmayə qoyuluşudur.
Alim Errou teoremi və ya Errou paradoksu ilə də məşhurdur. Mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ordinalist yanaşma çərçivəsində bəzi kifayət qədər etibarlı şərtləri təmin edən və həmişə məntiqi ardıcıl nəticə verən üç və ya daha çox alternativ üçün fərdi üstünlükləri birləşdirən heç bir metod yoxdur. Bu teorem sübut edir ki, heç bir kollektiv seçim proseduru seçicilərin fərdi üstünlüklərini optimal şəkildə əks etdirə bilməz. Xüsusən də, demokratik seçkilərdə qalibi düzgün müəyyənləşdirmək heç də həmişə mümkün olmur.
Errou orta səviyyədə dövlət tənzimlənməsinin olduğu bazar iqtisadiyyatının tərəfdarı idi. O, qiymətlərə nəzarət və gəlirlərin yenidən bölüşdürülməsinə yönəlmiş bazar mexanizminin fəaliyyətinə birbaşa dövlət müdaxiləsinin yolverilməzliyini əsaslandırmış, vergilər, transfertər və s. kimi vasitələrdən istifadəni tövsiyə etmişdir.
İqtisadçı bazar iştirakçılarının qərar qəbul edərkən qarşılaşdıqları “informasiya asimmetriyası” problemini ilk öyrənənlərdən biri olmuşdur.
P.S. Amerikalı iqtisadçı Kennet Errou Rumıniyadan ABŞ-a köç etmiş yəhudi ailəsində anadan olmuşdur.
Kennet Nyu-York şəhər Kollecində ictimai elmlər üzrə Kolumbiya Universitetində riyaziyyat üzrə təhsil almışdır. Kolumbiya Universitetində ona iqtisadiyyat fakültəsində oxumaq təklif edilmiş və o, burada iqtisadi statistika ilə məşğul olmağa başlamışdır. Həmin Universitetdə 1948-ci ildə doktorluq dissertasiyasını müdafiə etmişdir.
II Dünya müharibəsi onun təhsil almasında fasilə yaratmış, 1942-1946-cı illərdə kapitan rütbəsində hərbi meteoroloq kimi çalışmışdır. Müharibədən sonra 1946-1949-cu illərdə Çikaqo Universitetində ABŞ və Avropanın bir sıra görkəmli iqtisadçılarının da cəlb olunduğu İqtisadi Tədqiqatlar Komissiyası (Kouls komissiyası) ilə əməkdaşlıq etmişdir.
1948-1968-ci illərdə Errou Kaliforniya ştatının Stenford Universitetində, 1968-ci ildən sonra isə Harvard Universitetində iqtisadiyyat professoru olmuş, eyni zamanda, Avstriyanın Vyana və İngiltərənin Kembric universitetlərində də işləmişdir.
O, hökümətin iqtisadi məsləhətçiləri şurası ilə əməkdaşlıq etmiş, həmçinin, qeyri-hökumət təşkilatlarında və elmi cəmiyyətlərdə çalışmışdır.
Errou bir sıra fəxri adlar, medal və mükafatların sahibidir. 1957-ci ildə Amerika İqtisadçılar Assosiasiyasının elmi nailiyyətlərinə görə yaşı 40-dan aşağı olan gənc amerikalı iqtisadçılara verdiyi Con Beyts Klark medalı, 2004-cü ildə ABŞ-da ən yüksək elmi mükafat hesab edilən ABŞ Milli Elm Medalı ilə təltif edilmişdir. 2012-ci ildə ona Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin yubiley qızıl medalı verilmişdir.
“Umumi iqtisadi tarazlıq vә rifah nәzәriyyәsinә verdiyi yeni töhfәlәrә gorә” 1972-ci ildә İqtisadiyyat üzrə Nobel mukafatına layiq görülmüşdür. Bununla, bu elm sahəsində Nobel mükafatının ən gənc laureatı olmuşdur. O, bu mükafatı Böyük Britaniya iqtisadçısı Con Hiks ilə bölüşmüşdür. Alimin tələbələrindən beşi Nobel mükafatı laureatıdır.
Kennet Amerika Milli Elmlər Akademiyasının (1968), Amerika Fəlsəfə Cəmiyyətinin (1968), Finlandiya Elmlər Akademiyasının, Britaniya Elmlər Akademiyasının, Amerika Statistika Assosiasiyasının, Amerika Sənət və Elmlər Akademiyasının, Rusiya Elmlər Akademiyasının (2016) üzvü, London Kral Cəmiyyətinin xarici üzvü (2006), Ekonometrika Cəmiyyətinin (1956), Amerika İqtisadçılar Assosiasiyasının (1973), Beynəlxalq İqtisadi Assosiasiyanın (1983-1986) prezidenti olmuşdur. O, həmçinin bir sıra ölkələrin universitet və kolleclərinin də fəxri doktorudur.
Alim “Games and Economic Behavior” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur. Geniş tədqiqat maraqları ilə seçilən Errou 100-dən çox əsərin müəllifidir. Tədqiqatları texniki cəhətdən mürəkkəbliyi ilə seçilir ki, bu da hətta iqtisadçılar üçün də onların başa düşülməsini çətinləşdirir.
Errounun həmkarları onu tarixin ən böyük iqtisadçıları sırasına daxil edirdilər. Dostları onu səhiyyə və təhsil, irqi ayrı-seçkilik, su ehtiyatlarına çıxış kimi aktual sosial problemlərin həlli üçün həmişə öz ideyalarının praktik tətbiqini tapmağa çalışan “humanitar insan” kimi xarakterizə edirdilər. İqtisadçı ömrünün son illərində iqlim dəyişikliyi, minimum əmək haqqının artırılması kimi məsələlərdə fəal ictimai mövqe nümayiş etdirmişdir. 2012-ci ildə o, altı ildən sonra iqtisadi böhranlar silsiləsinin bitəcəyini vəd etmişdi.
Alim 95 yaşında vəfat etmişdir.
Hazırladı:
Gülnarə Fətəliyeva, ETN İqtisadiyyat İnstitutunun “İnnovativ iqtisadiyyat və rəqəmsal transformasiya” şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, i.f.d.
