Qarabağ torpaqları bu gün müasir Azərbaycanın dirçəliş-yüksəliş meydanına çevrilib. Prezident İlham Əliyevin tikinti ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri regionun həyatına yeni enerji verir. Yollar, hava limanları, enerji və rabitə infrastrukturu qurulur, şəhər və kəndlər yenidən qurulur. Qarabağ təkcə fiziki deyil, mənəvi və sosial baxımdan da boy atır, xalqımızın əzmini, birliyini və gələcəyinə inamını ifadə edən rəmzə çevrilir.
Quruculuq prosesinin təminat hissəsi kimi turizm sahəsinin inkişafı da xüsusi diqqət mərkəzindədir. Bölg kənd təsərrüfatının böyük yaşayışı, füsunkar təbiəti, təsərrüfat ənənələri aqroturizm üçün imkanlar yaradır. Kənd Yaşı Dk İctimai Birliyinin rəhbəri, Qarabağ Universitetinin müəllimi Qəhrəman Yusupovun “Xalq qəzeti”nə verdiyi məlumatda bildirir:
– Aqroturizm, sadəcə, istirahət növü deyil, həm də istifadə, kənd yaxından yaşamaq, təbiətlə təmasda olmaqdır.
– Müasir insanın kəndə üz tutmasının səbəbi yalnız təbiətlə təmas arzusu deyil, eyni zamanda sadə təbii həyat tərzinə qayıdış ehtiyacıdır. Aqroturizm bu baxımdan kənd ərazisinə daha yaxındır. Turizm sahələrində könüllü iştirak edirlər. Bu proses onların kəndin fəaliyyətinə çevirir.
Turistlər məqsədlərinə görə 2 qrupa ayrılır. Birinci qrup ilə qidalanma, sakitlik və istirahət axtaranlar. Onlar kənd evlərində yerləşərək gündəlik kənd təsərrüfatını izləyir, yerli məhsullarla qidalanır, əldə edilir. İkinci qrup kənd təsərrüfatına daha dərindən maraq göstərirlər. Bu əlavəyə aid olan turistlər kənddəki fəaliyyətlərə qoşularaq bilik və bacarıqlar əldə etməyə can atırlar. Səhərlər quş səsləri ilə oyanmaq, bostandan məhsul toplamaq, arı pəklərindən bal süzmək, təzə südün dadına baxmaq lazımdır.
Bütün bunlar şəhər üçün Qarabağda real əlçatmaz xəyallar kimi görünsə də, çevrilir. Bu fəaliyyətlər həm şəxsi inkişaf baxımından əsasdır, həm də yerli icmalarla mədəni mübadilə imkanı yaradır. belə, aqroturizm həm öyrədir, həm də kənd təsərrüfatında yaşamaq imkanı yaradır.
Qəhrəman Yusupovun fikrincə, bu güclü Qarabağ böyük potensiala malikdir:
– Füzuli və Xocavənd rayonlarında həyata keçirilən layihələr, yaradılan marşrutlar və müasir infrastruktur bu rayonları Cənubi Qafqazın aparıcı aqroturizm mərkəzlərinə çevirir. Xüsusilə Füzulidəki beynəlxalq hava limanı, inkişaf edən logistika sistemi və Zəngəzur dəhlizinin buradan bu istiqamətdə bölgənin strategiyasını daha da artırır.
Qarabağda aqroturizm seçilən məkanlardan biri də Tuğ kəndidir. Tarixən üzümçülük və şərabçılıqla tanınan bu kənddə müasir turizm komplekslərinin qurulması qurulur. Turistlər bu komplekslərdə yalnız məhsulların dadına baxmaqla yanaşı, həm də istehsal prosesində yerli həyat tərzini yaxından tanıyacaqlar. Keçiriləcək festivallar və təqdimatlar regionun turizm fəallığını daha da artıracaq.
Hadrut qəsəbəsi də aqroturizm üçün şəraitdir. Meşəlik dağların ətəyində bu yaşayış məntəqəsi kəndin orijinallığınıyur. Burada bağçılıq, arıçılıq, heyvandarlıq kimi interaktiv turların təşkili üçün geniş imkanlar mövcuddur. Eyni zamanda, Laçın, Kəlbəcər, Zəngilan və Ağdam kimi dağlıq və dağətəyi rayonlar da aqroturizm geniş potensiala malikdir. Bu sahələrdə formalaşmış kənd təsərrüfatı ənənələri və füsunkar təbiət resursları aqroturizmin dayanıqlı inkişafı üçün güclü zəmin yaradır.
Laçının sərin yaylaqları, təmiz havası və gözəl təbiəti burada həm ekoloji istirahət, həm də kənd təsərrüfatına tikinti işləridir. Maldarlıq və arıçılıq təsərrüfatlarında iştirak, yerli süd məhsullarının hazırlanması prosesinin izlənilməsi, kənd evlərində istirahət, təbii bal, təndir çörəyi və yerli mətbəx nümunələri turistlər üçün unudulmaz təəssüratlar yaradacaq. Eyni zamanda, burada yaradılacaq ailəvi istirahət zonaları və yaylaq məskənləri kənd təsərrüfatı məhsulu təqdim edəcək.
Kəlbəcər geniş mineral bulaqları, otlaq sahələri və füsunkar mənzərələri ilə birlikdədir. Burada dağ turizmi ilə aqroturizmin vəhdəti yaradılaraq turistlərə həm kənd, həm də təbiətlə baş-başa istirahəti yaşamaq imkanı veriləcək. Saf atmosfer, qonaqpərvər yerli əhali bu bölgəni daha da cəlbedici edir.
Zəngilan meyvə bağları ilə tanınır. Bu bağlar istirahət və öyrənmə yönümlü marşrutların formalaşdırılmasına zəmin yaradır. Ağdamda nar bağları və mətbəx nümunələri aqroturizmə xüsusi rəng qatacaq. Turistlər burada məhsul yığımında iştirak edəcək, həm də yeməklərin hazırlanması prosesini yaxından izləyə biləcəklər.
– Müsahibimiz sonda bir məsələyə toxundu və bildirdi ki, bu sənaye beynəlxalq təcrübədən də istifadə edilə bilər:
– İtaliya, Almaniya, Fransa, Avstraliya və Böyük Britaniya kimi aqroturizm inkişaf etmiş sahə kimi formalaşdırılıb. Sizin tədqiqat Azərbaycanda sahənin inkişafına faydalı töhfə verə bilər. Aqroturizm təkcə şəhər mühitindən kənd mühitinə keçid deyil, həm də həyat tərzinin yaşanması, yeni bacarıqların əldə edilməsi və fermerin unikal bir hissəsinə çevrilmək mümkündür.
Hazırda bazarda bəzi tur operatorları birlikdə qurulan “aqrar turlar” dizayn fermalara qısa səfər və məhsul yığımında simvolik iştirakla məhdudlaşdırılır. Turistlər meyvə bağlarında 1–2 saat məhsul yığımında iştirak edib, yığdıqları məhsulun pulunu ödəyərək oradan ayrılırlar. Bu əsl aqroturizmdən çox ekskursiyalara bənzəyir. Artıq ekskursiyalara deyil, aqroturizmə önəm vermə vaxtıdır. İnanıram ki, Qarabağda bu sahəyə dövlət tərəfindən dəstək aqroturizm yeni mərhələyə daşıyacaq. Prezident İlham Əliyevin tapşırığı ilə kənd təsərrüfatı, yerli sənətkarlıq və turizm infrastrukturunu həyata keçirmək mümkündür.
Elm və Təhsil Nazirliyi İqtisadiyyat İnstitutunun şöbə müdiri, dosent Mahir Zeynalov əlavə olaraq “Xalq qəzeti”nə verdiyi məlumatı bildirdi:
– Qarabağ bölgəsinin həm tarixi kökləri, həm də strateji təhlükəsi baxımından ən mühüm ərazilərdən biridir. Onun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyev tərəfindən işğaldan azad edilmiş torpaqlarımızda məqsəd var.
Bu prosesdə iqtisadi və sosial inkişafdan əvvəl prioritet kimi olub və bu dövlət proqramlarında öz əksini tapır. Belə proqramlardan biri də ölkə rəhbərinin 2022-ci il 16 noyabr tarixli qərarı ilə silinmiş “Azərbaycan Respublikasının işğalından azad edilmiş ərazilərə Böyük Qayıdışa Dair I Dövlət Proqramı”dır. Proqramda qarşıya qoyulan əsas hədəflərdən biri kimi aqroturizmin inkişafı xüsusi qeyd olunur.
Şuşa, Qubadlı, Zəngilan, Laçın, Füzuli və Xocavənd rayonlarında aqroturizm potensialının qiymətləndirilməsi və tətbiqini həyata keçirir. Aqroturizmin inkişafı bu sahələrin kompleks şəkildə inkişaf etdirilməsi və dayanıqlı sosial-iqtisadi sistemin qurulmasına xidmət edən mühüm alətə çevrilir.
Şöbə müdiri daha sonra qeyd etdi ki, aqroturizm yalnız istirahət və rekreasiya kimi deyil, eyni zamanda kənd yerlərində yaşayan insanlar üçün yeni iqtisadi imkanlar, əlavə gəlir mənbəyi və sosial rifah təşkil edir:
– Turistlərin kəndlərinə artan marağı yerli sakinlər öz təsərrüfatlarını turizm obyektlərinə başlamaq, bu yolla kənd təsərrüfatına çevrilən iqtisadi qazanc cazibədarlığına və əhalinin doğma yurdlarına dönüşünə mühüm stimul yaradır.
Dünyada təcrübələr də göstərir ki, aqroturizm regionlarının inkişafında effektiv mexanizmdir. Avropa səviyyəsində kənd turizminə maraq artır. Turistlər yerli məhsullar, o cümlədən pendir et, meyvə-tərəvəz kimi nemətləri, məhsulun təqdimatında dadmaqdan zövq alırlar. Azərbaycanda da bu sahəyə rəhbərlikdə və sahibkarlıq layihələri Qarabağ aqroturizmin inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır.
Aqroturizmin inkişafı təkcə iqtisadi deyil, həm də mədəni və ictimai cəhətdən əhəmiyyətlidir. Belə ki, onlarla yerli yerli arasında yaranan turist milli mətbəximizin, adət-ənənələrimizin və yaşayış tərzimizin təbliğinə şərait yaradır. Bu həm daxili, həm də beynəlxalq turizm bazarında Qarabağın nüfuzunun artmasına xidmət edir. Post-işə dövründə olan Qarabağ üçün aqroturizm təkcə iqtisadi mexanizm deyil, həm də sosial reinteqrasiyadan asılıdır. Doğma torpaqlara qayıdan vətəndaşlarımız öz enerji təsərrüfatlarını bərpa edəcək kənd təsərrüfatını yenidən idarə edəcək və eyni zamanda müasir turizm infrastrukturu ilə birgə fəaliyyət göstərəcək.
Müsahiblərimizin dediklərini onunla yekunlaşdıraq ki, dövlət bu sahibkarlara geniş dəstək verir. Aqroturizmin inkişafı və Şərqi Zəngəzurun sosial və iqtisadi dirçəlişində Qarabağ aparıcı rol oynayacaq. Bu sahənin yaxın ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunda əsas istiqamətlərdən təsirə çevriləcəyi gözlənilir.
Qarabağda aqroturizmin inkişafı yalnız iqtisadi deyil, həm də milli-mədəni irsin qorunması, kənd təsərrüfatının canlandırılması və əhalinin vətəninə hissinin gücləndirilməsinə xüsusi bağlılıq. Bu strategiyanın gələcəyinə olan inamı, milli birliyi və əzmi daha da böyüdür.
