Azərbaycanın iqtisad elmini dünyanın bir çox ölkələrində təmsil edib tanıtmış çox azyaşlı iqtisadçı alimlərimizdən biri, qadın iqtisadçı alimlərimiz arasında isə yeganə olan nüfuzlu iqtisadçı alim, iqtisad elmləri doktoru, vətənpərvərliyi və zəhmətsevərliyi ilə seçilən dəyərli ziyalı Rəsmiyyə xanım Abdullayevanın Azərbaycan əhalisinin sosial müdafiəsi, həyat səviyyəsi və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması yollarına həsr edilmiş daha yeni bir fundamental tədqiqat əsəri – “İnkluziv sosial müdafiə” adlı monoqrafiyası çapdan çıxmışdır.
Bu monumental tədqiqat əsəri Rəsmiyyə xanımın 1999-cu ildə Azərbaycan Texniki Universitetini iqtisadçı-mühəndis ixtisası üzrə müvəffəqiyyətlə bitirib Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunda (indiki Elm və Təhsil Nazirliyi) kiçik elmi işçi vəzifəsinə qəbul edildikdən keçən 25 il ərzində burada böyük elmi işçi, baş elmi işçi, İnstitutun elmi katiubi, son illərdə isə şöbə müdiri vəzifəsində çox uğurla çalışmaqla bu sətrlərin müəllifinin elmi rəhbərliyi və elmi məsləhətçiliyi ilə, 2006-cı ildə İnstitutun Dissertasiya Şurasında “Azərbaycanda pensiya təminatı sisteminin formalaşması və təkmilləşdirilməsi istiqamətləri” mövzusunda iqtisad elmləri namizədi alimlik dərəcəsi almaq üçün müdafiə etdiyi, 2021-ci ildə isə “Azərbaycan Respublikasında sosial müdafiə sisteminin dövlət tənzimlənməsinin təkmilləşdirilməsi” mövzusunda iqtisad elmləri doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün müdafiə etdiyi dissertasiya işlərindən: Azərbaycanın nüfuzlu elmi nəşriyyatlarında çap olunmuş “Azərbaycanda pensiya təminatının formalaşması və təkmilləşdirilməsi” (Bakı, “Elm” 2007); “Sosial sferanın iqtisadiyyatı” (Bakı, “Elm” 2009); “Rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatda həyat səviyyəsi və onun keyfiyyətcə yaxşılaşdırılmasının sosial-iqtisadi problemləri” (Bakı, “Avrora” 2014); “Qeyri-dövlət pensiya təminatı” (Bakı, “Elm və Bilik” 2016); “Sosial təminat: Liberal və dirijist iqtisadi sistemlərdə” (Bakı, “Avrora” 2018); “İcbari tibbi sığorta” (Bakı, “Avrora” 2020); “Qeyri-formal məşğulluğun sosial-iqtisadi fəsadları” (Bakı, “Avrora” 2020); adlı monoqrafiya və kitablarından, habelə Azərbaycanda və xarici ölkələrin, o cümlədən ABŞ, Böyük Britaniya, Çin, Macarıstan, Malta, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Rusiya, Belorus, Ukraniya, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan və başqa ölkələrin nüfuzlu nəşriyyatlarında azərbaycan, türk, rus, ingilis və çin dillərində 120-dən artıq elmi məqalələri, habelə Beynəlxalq elmi bazalarda (Web of Science, SCOPUS, Deryipark, IDOSI və s.) yerləşdirilmiş bir çox elmi əsərlərindən sonra çap olunmuş ensiklopedik xarakter daşıyan yeni fundamental monoqrafiyasıdır.
Müəllifin elmi ictimaiyyət, o cümlədən iqtisadi alimlər, müvafiq nazirliklərdə çalışan mütəxəssislər, ali məktəb müəllim və professorları, tələbələr, doktorantlar və geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulmuş adı çəkilən bu tədqiqat əsəri MDB məkanında, o cümlədən Azərbaycan Respublikasında çalışan iqtisadçı alimlər arasında ilk dəfə bu mövzuda yazılıb nəşr edilmiş tədqiqat əsəridir. Burada ilk növbədə sosial müdafiə, inklüziv sosial müdafiə: sosial təminat, sosial sığorta, sosial yardım; sosial dövlət; rifah dövləti: sosial müdafiə sisteminin tənzimlənməsi; sosial müdafiənin ölçülməsi metodologiyaları, sosial tərəqqi, sosial müdafiə, qlobal pensiya və inküziv inkişaf indeksləri; inklüziv sosial müdafiənin tənzimlənməsini şərtləndirən demoqrafik, iqtisadi və sosial amillərin mahiyyət və məzmunu, elmi-nəzəri və konseptual əsasları ilə bağlı sosial-iqtisadi ədəbiyyatlarda dünyanın, o cümlədən respublikamızın görkəmli iqtisadçı alim və mütəxəssislərinin baxış və yanaşmaları tənqidi surətdə təhlil edilib öyrənilmiş və onların hər biri üzrə müəllifin mövqeyi açıqlanıb elmi cəhətdən əsaslandırılmışdır. Sonra müəllif monoqrafiyada dünyanın 50-dən çox inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələri ilə müqayiusəli formada Azərbaycanda əhalinin sosial müdafiəsinin müxtəlif aspektlərinin, o cümlədən yoxsulluğun mövcud durumu, ona təsir edən amilləri aşkara çıxarılıb təhlil edilərək qiymətləndirilmiş və onun azaldılması yolları və bu yolda sahibkarlığın rol və əhəmiyyəti real faktlar əsasında elmi cəhətdən əsaslandırılıb oxucuların diqqətinə çatdırılmışdır. Monoqrafiyanın mühüm bölümlərindən biri də inklüziv əmək bazarının, daha doğrusu əhalinin məşğulluq səviyyəsinin, xüsusilə də qeyri-formal məşğuuluğun əhalinin sosial təminatına təsirinin və fəal əmək bazarı ilə bağlı tədbirlər sisteminin həyata keçirilməsi yollarının müəyyən edilib qiymətləndirilməsinə həsr edilmişdir. Monoqrafiyanın digər mühüm bölmələrindən biri isə Azərbaycanda pensiya sisteminin mövcud durumunun dünyanın 50-dən çox inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələri ilə müqayisə edilərək təhlil edilib qiymətləndirilməsinə; pensiya sahəsində inklüzivliyin təmin edilməsində qeyri-dövlət pensiya təminatının rolu, dünyanın müxtəlif ölkələrində və Azərbaycanda qeyri-dövlət pensiya təminatının formalaşması; sosial yardım sahəsində inklüzivliyin təmin edilməsi kimi mühüm məsələlərin təhlil edilib öyrənilməsinə həsr olunmuşdur.
Monoqrafiyada əhalinin sosial müdafiəsinin, həyat səviyyəsi və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, əhalinin sağlamlığı və uzunömürlüyünün təmin edilməsi və insanların hərtərəfli inkişafında əvəzsiz rol oynayan səhiyyə, təhsil və mənzil sahələrinin müasir durumu və onlara təsir edən amillərin aşkara çıxarılıb düzgün qiymətləndirilməsi; əhalinin səhiyyə, təhsil və mənzil sahələri ilə təmin edilməsində inklüzivliyinin həyata keçirilməsi yollarının müəyyənləşdirilməsi, yaxın və uzaq gələcəkdə əhalinin həmin sahələrə artan tələbinin lazımi səviyyədə ödənilməsinə imkan verəcək səviyyədə inkişaf etdirilməsi və sairlə bağlı elmi cəhətdən əsaslandırılmış təklif və tövsiyyələrin verilməsinə xüsusi yer verilmişdir ki, bu da yüksək qiymətləndirilməlidir. Bizim fikrimizcə monoqrafiyada irəli sürülmüş təklif və tövsiyələrin müvafiq dövlət və hökumət orqanları tərəfindən həyata keçirilməsinin təmin edilməsi ölkəmizin artmaqda olan əhalisinin yaşayış səviyyəsinin yüksəlməsinə və ömür uzunluğunun artıb çoxalmasına, doğma vətənimiz Azərbaycanın sosial tərəqqisi və milli təhlükəsizliyinin daha da möhkəmlənməsinə böyük töhfələr verəcəkdir. Burada xüsusi olaraq onu da vurğulamaq istəyirik ki, iqtisad elmləri doktoru Rəsmiyyə xanım Abdullayevanı özünün elmi yaradıcılığını əhalinin sosial müdafiəsinin yaxşılaşdırılması yollarının araşdırılmasına həsr etməsinə onu şövq etdirən əsas səbəblərdən biri də onun vətənpərvər-şair təbiətinə malik olmasıdır.
Oxucuların diqqətinə onu da çatdırmaq istəyirəm ki, Rəsmiyyə xanım böyük iqtisadçı alim olduğu kimi, həm də məhşur nəğməkar-filosof şairdir. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü və 2000-ci ildə Türkiyədə keçirilmiş Birinci Beynəlxalq Füzuli Şeir Yarıçmasının mükafatçısıdır. Rəsmiyyə xanım ədəbi mühitdəki uğuruna görə ilk şeirlər kitabı 2004-cü ildə Dünya Gənc Türk Yazarlar və Sənətçilər Qurultayının diplomuna, 2006-cı ildə KİTATEK və VEKTOR beynəlxalq Elm Mərkəzinin “İlin Ədəbiyyat Mükafatına”; 2014-cü ildə isə ədəbi nailiyyətlərinə görə Qərğızıstan Respublikasının “Coomart Brkunbayev adına medalla” və “Altın diplomuna” layiq görülmüşdür. Özbəkistanda yayılanan “Kitab dünyası” Qəzeti tərəfindən Azərbaycan-Özbəkistan ədəbi əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasındakı xidmətlərinə görə Fəxri Diploma, 2016-cı ildə Kərkük Kültür Mərkəzinin, 2017-ci ildə Azərbaycan-Qazaxıstan ədəbi əlaqələrinə verdiyi töhfələrə görə Qazaxıstanın Mədəniyyət Nazirinin Fəxri Fərmanları ilə təltif olunub. 2017-ci ildə “Fəzanın cazibəsi” antologiyasının hazırlanmasındakı əməyinə görə Rusiya Yazarlar Birliyinin Arxangelsk Regional Bölməsinin Təşəkkürnaməsini qazanıb. Rəsmiyyə xanımın onlarla ürəkləri fəth edən, insanları yaşamağa və xoşbəxt gələcəyə səsləyən şeirləri Özbək və Türkiyə türkçələrinə, rus, ingilis, bolqar dillərinə tərcümə olunaraq Türkiyə, Rusiya, İraq, İran, İsveç, Almaniya, Bolqarıstan, Özbəkistan və başqa xarici ölkələrdə çap olunmuşdur.
Gəlin bu görkəmli iqtisadçı xanım alimimizə və həm də nəğməkar-filosof şairimizə möhkəm can sağlığı, uzun-xoşbəxt ömür və gələcək fəaliyyətində ona yeni-yeni uğurlar arzulayaq və əldə etdiyi bu uğurlarına görə onu ürəkdən təbrik edək.
Şahbaz Muradov
AMEA-nın müxbir üzvü, əməkdar elm xadimi, professor
